Akcja PZP - artyku�y

43things.com- what do you want to do with your life?

"Napisz swoje cele.

Ludzie od lat wiedz�, �e zrobienie listy cel�w jest najlepsz� drog� do ich
realizacji. Dlaczego tak jest? Po pierwsze, zapisanie ich pomo�e Ci jasno
okre�li�, czego naprawd� chcesz. Mo�esz mie� wielkie i ma�e cele. W porz�dku. 43
Things zapewni Ci miejsce na Twoj� list�.

Co chcesz zrobi� ze swoim �yciem?

To nie jest �atwe pytanie. Nie powinno si� na nie odpowiada� samemu.
Przejrzyj 43 things, by dowiedzie� si�, czego chc� inni. Mo�e znajdziesz kilka
cel�w, kt�re s� podobne do Twoich. Kliknij "I want to do this" (Ja te� chc� to
zrobi�) by doda� wybrany cel do Twojej listy. Masz pomys� na jaki� nowy cel?
Wpisz go w pole tekstowe na stronie g��wnej lub na dole dowolnej strony tego
serwisu. Ju�.

Podziel si� histori� o post�pach.

Ka�dy z nas zna historie dotycz�ce tego, o co si� troszczy�. Opisz swoje
post�py w realizacji cel�w- w ten spos�b mo�esz pom�c osobom, kt�re maj�
podobne. Kiedy zrealizujesz sw�j cel- kliknij na "I've done this" (Zrobione) i
podziel si� histori� o jego realizacji."

Ten tekst w spos�b jasny opisuje ide� serwisu 43things.com. Posiada on (w
dniu 30 kwietnia 2006) 329854 uczestnik�w z 6107 miast,
kt�rzy maj� (w sumie) 431170 cel�w. Jednym z nich jest sko�czenie z
przeklinaniem. Ten cel znajduje si� pod adresem

http://www.43things.com/things/view/2724.

Oto ciekawsze cytaty (wraz z linkami):

pierwszy wpis u�ytkownika saara, kt�remu uda�o si� sko�czy� z
przeklinaniem:

"Moja mama u�ywa�a tej listy (...):

10 powod�w, dla kt�rych nie przeklinam:

To sprawia du�� przyjemno�� mamie.
To oznaka dojrza�o�ci.
To oznaka samokontroli.
To oznaka "czysto�ci" moich my�li.
To sprawia, �e rozmowa ze mn� sprawia innym przyjemno��.
To nie pozostawia w�tpliwo�ci co do moich manier.
To sprawia wra�enie posiadania przeze mnie wy�szego wykszta�cenia.
To nieomylny znak mojej kultury i wyrafinowania.
To czyni mnie po��dan� osob� w towarzystwie.
To m�j spos�b na oddawanie czci Bogu, kt�ry rzek�: “Nie b�dziesz wymawia�
imienia Pana Boga twego nadaremno”" -

link do tego wpisu

Wiola �abu�ska "Tylko nie zaj...�cie"

- �ycie jest zbyt kr�tkie, aby by�o ma�e - m�wi Paula B�a�ejczyk, uczennica
o�awskiego “og�lniaka”. - Dlatego nie marnujmy czasu i zamiast nieciekawych
przerywnik�w, jakimi s� przekle�stwa, korzystajmy z innych s��w, gdy� j�zyk
polski jest naprawd� pi�kny i bogaty. O wulgaryzmach w mowie potocznej i nie
tylko, rozmawiali podczas otwartej lekcji wychowawczej drugoklasi�ci z Zespo�u
Szk� Og�lnokszta�c�cych w O�awie

Szkolne godziny wychowawcze nie musz� by� sztampowe, a przez to nudne.
Dowodz� tego zaj�cia, organizowane przez polonist� i doradc� metodycznego
Blandyn� Ros�-Niemirowsk�, wychowawc� kl. II e w o�awskim “og�lniaku”. 11
grudnia odby�a si� jedna z takich lekcji, tym razem po�wi�cona wulgaryzmom. W
ten spos�b jest realizowana filozoficzna �cie�ka edukacyjna, kt�ra zak�ada
mobilizowanie uczni�w do zastanowienia si� nad w�asn� egzystencj�, wn�trzem oraz
bytem w�r�d ludzi.

- Na podstawie s�owa-klucza uczniowie co� kojarz� i odnosz� si� do wsp�czesnej
rzeczywisto�ci - m�wi Niemirowska. - Przy okazji wykorzystuj� literatur�,
histori�, sztuk�. Pomys� lekcji wynikn�� z moich zainteresowa� problematyk�
filozoficzn� i egzystencjonaln� cz�owieka.

Doro�li - wstyd!

Interesuj�ca by�a sonda uliczna pt. “Czy i dlaczego m�odzie� u�ywa
wulgaryzm�w, i czy tylko m�odzie�?”, przygotowana przez Mart� Czajkowsk�,
Korneli� Piasek i Paul� B�a�ejczyk. Wypowiedzieli si� o�awianie w r�nym wieku.
Cho� opinie by�y r�ne, p�yn�y z nich wsp�lne wnioski: nie tylko m�odzie� u�ywa
“brzydkich wyraz�w”. R�wnie cz�sto wulgarne s�owa i wulgarne zachowania
prezentuj� doro�li. Zdaniem m�odzie�y - daj� z�y przyk�ad, wskazuj�c m�odym
ludziom, �e g��wnie wulgaryzmem mo�na roz�adowa� napi�cia i emocje, albo
wzbogaci� i urozmaici� w�asne ub�stwo j�zykowe. Doro�li powinni si� tego
wstydzi�. M�odzie� bowiem, obok szpanu i mody, wskazuje doros�ych jako g��wne
�r�d�o tej haniebnej nauki.

Interesuj�ca debata rozgorza�a po obejrzeniu sondy. M�odzie� podzieli�a si� na
dwie grupy. Po jednej stronie zasiedli ci, kt�rym zdarza si� u�ywa� „wyraz�w” -
tych by�a wi�kszo��. Tylko cztery uczennice by�y na nie: - Gdyby doro�li nie
u�ywali wulgaryzm�w na bie��co, zwracali przy tym uwag� na ich stosowanie w
miejscach publicznych, mediach, to u�ywanie przekle�stw by�oby wstydliwe -
powiedzia�a jedna z uczennic. - M�odzi ludzie popisuj� si� tymi umiej�tno�ciami
przy innych, pokazuj�c w ten spos�b: popatrz, potrafi� i nie boj� si�.

„r” na napi�cie

Uczniowie wskazywali r�wnie�, �e u�ywamy wulgaryzm�w w�wczas, kiedy nie radzimy
sobie z emocjami. - Podobno g�oska “r” roz�adowuje napi�cia - m�wi jedna z
licealistek. - A w�a�nie przekle�stwa maj� j� najcz�ciej. Poza tym, wulgaryzmy
nadaj� ekspresji wypowiedziom, wi�c chyba dlatego s� ch�tnie i cz�sto u�ywane.
Bywa, �e u�ywam wulgarnych s��w. Kiedy emocje bior� g�r� i nie panuj� nad nimi,
w�wczas rzuc� kilka przekle�stw i jest mi lepiej.

Marta, Kornelia i Paula trafi�y te� do komisarza Edmunda Koziarskiego. Chcia�y
wiedzie�, czy wulgaryzmy s� przest�pstwem. Okazuje si�, �e tak. Jest to czyn
karalny z art. 216 paragraf 1 Kodeksu karnego. Wulgaryzmy s� cz�sto powi�zane z
gro�bami karalnymi. W tym roku o�awska policja prowadzi�a kilka takich spraw.

Bezstresowe wychowanie, z�y przyk�ad doros�ych, b��dy wychowawcze, wp�yw medi�w,
nasi�kni�te przekle�stwami teksty piosenek, wulgarne filmy, moda - to g��wne
przyczyny stosowania wulgaryzm�w, podawane nie tylko przez m�odzie�.

Zaje... kur...ki

Dawid Janiu� stan�� w obronie wulgaryzm�w: - Nie broni� dlatego, �e popieram je
w codziennym j�zyku, ale ze wzgl�du na ich swoiste walory artystyczne. W g��bi
Blandyna Ros�-Niemirowska

Zdaniem profesora Jana Miodka, mod� na popularne ostatnio s�owo “zaje...”
skutecznie wprowadzi� zesp� Ich Troje, cho� to nie jego autor. To s�owo znane
jest od oko�o dziesi�ciu lat. - Jednak dotychczas nikt nie pozwala� sobie na
jego publiczne u�ywanie - powiedzia� Miodek w wywiadzie dla “Gazety Wyborczej”.
- Dopiero pan Wi�niewski, si�� piosenkarskiego autorytetu, przekona� ludzi, �e
to atrakcyjny wyraz. M�wi�c o wulgaryzmach, profesor podkre�la ogromn� rol�
medi�w, kt�re popularyzuj� mod� na “brzydkie wyrazy”, a w�r�d nich “kur...ki” w
oczach pos�anki Beger: - Dla mnie “kur...ki” zawsze b�d� wulgarne - twierdzi
Miodek, dodaj�c, �e gdyby tego typu s��w nie u�ywali ludzie, na kt�rych s�
skierowane kamery, to o “zaje... kur...kach” m�wiliby mi�dzy sob� wy��cznie
j�zykowcy: - Si�a medi�w jest jednak wielka...

Wypowiedzi reasumuje Agata: - Doro�li naje�d�aj� na nas, �e przeklinamy, a
tymczasem najpierw sami musz� przesta� przeklina�.

Dla �ukasza istotne jest, czy przeklina kobieta, czy m�czyzna. Krytycznie
bowiem postrzega takie s�owa w ustach dziewczyny. Niespodziewanie popiera go
kole�anka: - Dziewczyny s� teraz gorsze od ch�opak�w, zw�aszcza w gimnazjach -
m�wi. - Wielu dziewczynom wr�cz imponuje wulgaryzm ch�opc�w. Jeszcze kilka lat
wstecz, gdyby ch�opak “wyra�a�” si� przy dziewczynie, ta czuj�c si� obra�ona i
zlekcewa�ona - wi�cej by na niego nie spojrza�a.

Wed�ug m�odzie�y, za wulgaryzmy nie s� odpowiedzialni tylko rodzice i dom.
Bardzo cz�sto bowiem zachowanie kszta�tuj� przypadkowe spotkania oraz �rodowisko
i otoczenie.

Wulgaryzmy aforyzmy

Dawid Janiu� stan�� w obronie wulgaryzm�w ze wzgl�du na ich swoiste walory
artystyczne: - Ka�dy s�ysza� zapewne o ksi��ce Doroty Mas�owskiej pt. “Wojna
polsko-ruska pod flag� bia�o-czerwon�”, kt�ra o ma�y w�os nie zdoby�a
tegorocznej nagrody NIKE. W ksi��ce spotykamy wulgaryzmy na ka�dym kroku, jednak
nie �wiadcz� one wcale o prostactwie lub z�ym smaku autorki, ale o tym, �e jest
ona celn� obserwatork� naszej polskiej rzeczywisto�ci.

Licealista jest przekonany, �e podobnie ma si� tw�rczo�� najbardziej znanych
polskich poet�w, np. Juliana Tuwima, czy cho�by Rafa�a Wojaczka. Zdaniem Dawida,
wulgaryzmy w kulturze, to nie tylko s�owa. Artyst� ra��cym licznymi
kontrowersjami, jest Marilyn Manson. W ksi��ce pt. “Trudna droga z piek�a” w
do�� naturalistyczny spos�b opisuje swe rockowe ekscesy, m.in. wyst�p, podczas
kt�rego wyrywa� kartki z biblii maso�skiej, wyliczaj�c przy tym “kocha, nie
kocha”. - Balansuje on tu na granicy dobrego smaku i raczej trudno nam
zaakceptowa� takowe zachowanie - m�wi Dawid. - Wulgaryzmy w kulturze, to tak�e
filmy og�lnie okre�lone jako “niemoralne”, kt�re mimo wszystko s� darzone
ogromn� estym� przez krytyk�: “Urodzeni mordercy”, “Pulp fiction”,
“Trainspotting” i “Kill Bill”.

Walcz o efekty

Lekcja zako�czy�a si� pytaniem wychowawcy: czy mo�na walczy� z wulgaryzmami?

W�r�d r�nych wypowiedzi zastanawia jedna: mo�na i trzeba, ale to nie oznacza,
�e mo�na z nimi wygra�. Najpierw nale�a�oby zmieni� mentalno�� naszego
spo�ecze�stwa, a to wymaga wielu lat wysi�ku wszystkich Polak�w, bo dzia�ania
jednostek zgin� w t�umie.

Obecna na lekcji dyrektor Ma�gorzata Peremicka z trudem wytrzyma�a w roli
obserwatora, a na zako�czenie wyrazi�a swoj� pozytywn� opini�, gratuluj�c
wychowawcy i m�odzie�y ciekawych pomys��w i przemy�le�: - Nie powinni�cie
aprobowa� wulgaryzm�w. Mo�ecie zaprotestowa� np. nie kupuj�c p�yt i kaset z
wulgarnymi tekstami.

By� mo�e, nadchodz�ce �wi�ta Bo�ego Narodzenia oraz Nowy Rok, kt�re przynosz�
wiele postanowie� i przyrzecze�, b�d� dobr� okazj� do deklaracji: walcz� z
wulgaryzmami, wi�c zaczn� od siebie.

Opinie uczni�w

Marta Czajkowska

Wulgaryzmy by�y u�ywane od zawsze. S� wyrazy, kt�re wcze�niej nie mia�y
ekspresyjno-negatywnego znaczenia jak dzi�, np. k...s to pompon, rucha� -
rusza�, jajca - jajka. O�awski kronikarz poda� mi przyk�ad s�owa ch...awica,
czyli straszna wichura. S� te� inne wyrazy, dawniej wulgarne, dzi� dla nas
niezrozumia�e, np. kut, kiep, pyje. Wulgaryzmy s� u�ywane nie tylko przez tzw.
margines spo�eczny. Spotykamy si� z nimi na ka�dym kroku: na ulicy, w prasie,
mediach.

Paula B�a�ejczyk

Wulgaryzmy otaczaj� nas dooko�a. Nie u�ywa ich wiele os�b. Jednak przekle�stwa
s� niebezpieczne. M�odzi ludzie, kt�rzy ich u�ywaj�, nie wiedz� cz�sto co one
znacz�. Przera�aj�ce jest, �e dzieci na�laduj� nieodpowiedzialnych doros�ych,
my�l�c - robi� dobrze. M�odzi ludzie cz�sto ulegaj� wp�ywom, kt�re niekoniecznie
s� korzystne dla kszta�towania osobowo�ci. Je�eli ludzie nie zaczn� my�le�
przysz�o�ciowo, a nie tylko o pieni�dzach czy “wy�cigu szczur�w”, w kt�rym bior�
udzia�, to �wiat przestanie ewoluowa� w pozytywn� i korzystn� dla wszystkich
stron�.

Micha� Niebylski

Wulgaryzmy nie s� przypisane ludziom prymitywnym, jak podaje definicja
s�ownikowa. Poddaj� si� nim ludzie z r�nych sfer, cz�sto autorytety. Uwa�am
przekle�stwa za objaw g�upoty. A skoro tak, to przyznaj�, �e nale�� do ludzi,
kt�rych cechuje ta g�upota. Cho� staram si� ogranicza�, czasem nie mam na to
wp�ywu i u�ywam wulgarnych s��w. Aby oczy�ci� nasz� mow�, spo�ecze�stwo musi
przej�� ewolucj�. A to wymaga czasu i chyba jest mo�liwe.

Ten artyku�, autorstwa Wioli �abu�skiej, ukaza� si� w numerze 52/2003 "Wiadomo�ci O�awskich". Orygina� znajduje si� tutaj.

Wywiad z profesorem Grochowskim

S�awomir Sowa: Wiele lat obserwowa� pan przekle�stwa w Polsce, p�niej je
bada�, w ko�cu napisa� „S�ownik przekle�stw i wulgaryzm�w”. Czy po tylu latach
wie pan ju�, dlaczego Polacy tak przeklinaj�?

prof. Maciej Grochowski: G��wny problem jest zwi�zany z ub�stwem s�ownikowym i
tym, �e ma�o si� czyta. Stan czytelnictwa literatury pi�knej czy naukowej jest
bardzo niski, co automatycznie powoduje, �e s�ownictwo jest ubogie i si�ga si�
po to, kt�re funkcjonuje w �ywej mowie. Druga rzecz to wyra�anie pewnych emocji
i potrzeba wy�adowania si�. Towarzyszy temu niska �wiadomo�� tego, co i kiedy
mo�na. Rzecz nie polega na znajomo�ci przekle�stw. Ci, kt�rzy przekle�stw
u�ywaj� rzadko, doskonale je przecie� znaj�.

M�wi pan o ub�stwie j�zykowym, ale przekle�stw u�ywaj� tak�e ludzie
wykszta�ceni, kt�rych trudno pos�dza� o ub�stwo s�ownikowe...

Mo�e to �wiadczy� na przyk�ad o inklinacjach do popisywania si�. Ale z
relatywnego punktu widzenia, nawet je�eli jest to cz�ste u osoby wykszta�conej,
to jednak kto� z marginesu spo�ecznego nie potrafi powiedzie� nic poza
przekle�stwami. A to jest r�nica.

Czy pan te� uwa�a, �e przekle�stw u�ywa si� coraz cz�ciej?

To raczej obiegowa opinia. Jak sobie przypomn� okres moich studi�w, czterdzie�ci
lat temu, to na przyk�ad s�owo „zajebisty” nie by�o wtedy znane. Nast�puj� wi�c
zmiany i pewne s�owa oraz zwi�zki frazeologiczne w danym okresie s� bardziej
modne. Ale cz�stotliwo�� – nie s�dz�, �eby by�a wi�ksza teraz ni� kiedy�.
Dzisiaj cz�ciej si� m�wi o walce z przekle�stwami, bo walka w og�le jest modna.
Ale literatura wskazuje na to, �e wulgaryzmy by�y znane i u�ywane od pocz�tku
dziej�w polszczyzny.

Czy to znaczy, �e wyrazy uznawane dzisiaj za niecenzuralne i nie do
zaakceptowania, za kilkadziesi�t lat mog� wej�� do potocznego s�ownika?

To wielce prawdopodobne. Jaki jest mechanizm, �e co� wchodzi do obiegu? Po
prostu coraz wi�ksza liczba os�b powtarza okre�lone ci�gi i to si� utrwala.
Wystarczy por�wnanie og�lnych s�ownik�w j�zyka polskiego w okresie 50 lat, na
przyk�ad s�ownika Doroszewskiego i s�ownik�w wydawanych po roku 2000. S�owa
„pieprzy�” czy „cholera” uznawano kiedy� zdecydowanie za poni�ej normy. Teraz to
wyra�enia ca�kowicie potoczne. Poza tym jest ca�a klasa s��w, kt�re znacz� co�,
co jest uwa�ane za wulgarne poprzez swoje odniesienie do czynno�ci
fizjologicznych czy cz�ci cia�a. Wszystko zale�y od fantazji ludzkiej: czy kto�
kogo� przelecia�, wygrzmoci�, czy wydmucha�.

Mamy teraz Rok J�zyka Polskiego, wi�c jest to dobra okazja, �eby zadba� o
wykorzenienie przekle�stw i wulgaryzm�w.

Jak?

Mo�e zaostrzy� sankcje, jak proponuj� niekt�rzy?

O, nie! Jedyny spos�b to zmusza� ludzi do kszta�cenia si� od najm�odszych lat.

Rozmowa z prof. Maciejem Grochowskim, dyrektorem Instytutu J�zyka Polskiego
Uniwersytetu w Toruniu, przeprowadzona przez S�awomira Sow� z "Dziennika Ba�tyckiego" 24 lutego 2006 roku. Orygina� jest dost�pny na tej stronie.

�ucja Brzozowska "Nobilitacja niegrzecznych s��wek"

Prawdziw� przyjemno�� sprawi�a mi wiadomo��, �e w Stanach Zjednoczonych
przewidywane s� kary (si�gaj�ce nawet miliona dolar�w!) za u�ywanie w telewizji
niecenzuralnych wyraz�w. (Na razie mowa by�a tylko o telewizji, ale mo�e i do
filmu dojdzie? Jak dotychczas, wi�kszo�� ameryka�skich film�w, kt�re oferuj� nam
wszystkie dost�pne kana�y telewizyjne, odznaczaj� si� rynsztokowym s�ownictwem).
Od razu si� zastrzegam, �e wcale nie nale�� do grona ba�wochwalczych wyznawc�w
Ameryki „sytej i t�pej”, jak j� okre�li� poeta, i nie jej dobro le�y mi na
sercu. Po prostu za�wita�a mi nadzieja, �e z tej m�ki mo�e si� i polski chleb
upiecze, to znaczy i j�zyk polski na tym skorzysta. Wiadomo przecie�, z jakim
nabo�e�stwem ogromne rzesze Polak�w odnosz� si� do wszystkiego, co jest
ameryka�skie. Wi�c mo�e by i film polski, i re�yserzy ze scenarzystami, i
Bogus�aw Linda, i Cezary Pazura nieco „przyhamowali” swoje s�ownictwo?

Ostatnio od przyjaci�, znaj�cych moje „s�ownikowe nami�tno�ci’ otrzyma�am pod
choink� wspania�y prezent: Wielki s�ownik frazeologiczny j�zyka polskiego
pod redakcj� Piotra M�ldnera-Nieckowskiego, (Warszawa 2003) oraz Wielki
s�ownik ortograficzno-fleksyjny pod redakcj� Jerzego Podrackiego (Warszawa
2003). Oba s�owniki to prawdziwe skarby. Zw�aszcza nieoceniony jest s�ownik
ortograficzno-fleksyjny, podaj�cy wszystkie formy fleksyjne wyraz�w has�owych
(przypadki, czasy, tryby, osoby, osobowe i nieosobowe formy itd.), ale... nie
jestem pewna, czy koniecznie musia�y tam si� znale�� absolutnie wszystkie
wulgaryzmy, fizjologizmy i przekle�stwa? Oczywi�cie, nie obesz�o si� bez tego
potworka lingwistycznego, jakim jest nowe, jeszcze w powijakach, ale ju� g�o�no
wrzeszcz�ce ulubione s�owo polskiej m�odzie�y zajebisty. Odpowiedni przys��wek
r�wnie� w nowych s�ownikach jest zarejestrowany. Zastrzegam si�, �e moja ocena
jest ocen� jedynie u�ytkownika s�ownik�w. Ich autorzy widocznie kierowali si� w
doborze materia�u jakimi� wa�nymi kryteriami, cho� w przedmowie ich nie
wy�uszczyli.

Wulgaryzmy, czyli wyrazy i zwroty dosadne, nieprzyzwoite i ordynarne do niedawna
by�y wyr�nikami j�zykowymi os�b prymitywnych, ograniczonych, najcz�ciej z
marginesu spo�ecznego. Ostatnio jednak daje si� zauwa�y� niepokoj�c� ich
„karier�” w wielu �rodowiskach, zw�aszcza m�odzie�owych, w tym r�wnie�
studenckich. Przypomnijmy tu, �e uczelnie wy�sze kszta�c� nie tylko specjalist�w
w poszczeg�lnych dziedzinach, ale tak�e (a w ka�dym razie powinny) inteligent�w.
Dla os�b m�odych wulgaryzmy maj� smak zakazanego owocu, cz�sto stosowane s� w
celach prowokacyjnych, czasem z ch�ci zademonstrowania w�asnej odr�bno�ci,
swoi�cie poj�tej wolno�ci, niezale�no�ci, doros�o�ci. U os�b doros�ych, u�ywane
bez wzgl�du na miejsce, okoliczno�ci, towarzystwo, s� jeszcze bardziej naganne.
�wiadcz� nie tylko o ubogim s�ownictwie, ale i o nieumiej�tno�ci wyra�ania
emocji w spos�b cywilizowany, braku poszanowania dla otoczenia.

U�ywanie wulgaryzm�w w mowie i pi�mie, jak podaje autor Nowego s�ownika
poprawnej polszczyzny Andrzej Markowski, nie jest wykroczeniem przeciwko
normom poprawno�ci. Jest natomiast naruszeniem norm wsp�ycia spo�ecznego,
zasad dobrego wychowania, lekcewa�eniem rozm�wc�w i czytelnik�w, widz�w,
s�uchaczy, dowodem braku kultury. Obecnie coraz cz�ciej po wulgaryzmy si�gaj�
nie tylko ludzie nieokrzesani, lecz i tak zwani tw�rcy kultury. (Pisali�my o
j�zyku Doroty Mas�owskiej, m�odej, niew�tpliwie utalentowanej pisarki polskiej,
lubuj�cej si� w wyrazach nieprzyzwoitych: "nie ja je wymy�li�am, ja je tylko
lubi�, a poza tym s� one w s�ownikach j�zyka polskiego"). Ch�tnie id� im w
sukurs tw�rcy filmowi, dziennikarze. Odbiorcy takiej strawy duchowej, zw�aszcza
m�odzi, odczytuj� to jako zach�t� do pos�ugiwania si� podobnym s�ownictwem,
widz�c w tym �wiadectwo „nieskr�powanego rozwoju osobowo�ci” .

J�zyk rz�dzi si� w�asnymi prawami. J�zykoznawcy tych praw nie tworz�, jedynie
badaj� wszelkie procesy, jakim nasze s�ownictwo podlega. Jednak�e czy tylko na
badaniach ogranicza si� rola uczonych? Czy umieszczaj�c w s�ownikach
niecenzuralne wyrazy i zwroty i przez to samo je nobilituj�c, mimo woli nie
przyczyniaj� si� do wulgaryzacji j�zyka? Jak wiemy, niecenzuralne to takie,
kt�re nie mog� by� przepuszczone przez cenzur�, niedopuszczalne ze stanowiska
oceny moralnej, nie nadaj�ce si� do druku, czy te� u�ywania ich w towarzystwie.
Skoro jednak zostaj� wydrukowane, przy tym w wydaniach powa�nych, naukowych,
jakimi s� s�owniki, staj� si� w pewien spos�b cenzuralne. I mimo �e opatrzone s�
kwalifikatorami wulg., uzyskuj� rang� normalno�ci.

Por�wnuj� trzy s�owniki ortograficzne: pod redakcj� Mieczys�awa Szymczaka (1975
r.), Edwarda Pola�skiego (1998 r.) i Jerzego Podrackiego (2003 r.). U Szymczaka
znajduj� tylko jeden wyraz niecenzuralny: d.... W nast�pnych s�ownikach jest
tego bardzo du�o, bo i formy fleksyjne i wszystkie mo�liwe wyrazy pokrewne.
Zaznaczam, �e nie o ten konkretnie wyraz mi chodzi. Ten znany czteroliterowiec,
o kt�rym Sienkiewicz pisa�, �e oznacza t� cz�� cia�a, gdzie plecy sw� nazw�
szlachetn� trac�, jest tak cz�sto i powszechnie u�ywany, �e w�a�ciwie sta� si�
ju� wyrazem ca�kiem przyzwoitym. Mam na my�li inne, rynsztokowe, cz�sto
zaczerpni�te z �argonu chuliga�skiego czy te� wi�ziennego wulgaryzmy, kt�re
r�wnie� znajduj� „prawo obywatelstwa” we wsp�czesnych s�ownikach. Przy tym
nierzadko ze zmienionym kwalifikatorem. O ile w 3-tomowym s�owniku j�zyka
polskiego pod red. Mieczys�awa Szymczaka niekt�re wyrazy s� oznaczone jako
wulgaryzmy, to ju� we wspomnianym wy�ej najnowszym s�owniku
ortograficzno-fleksyjnym otrzymuj�c kwalifikator pot. (potoczny) w pewnym sensie
s� rozgrzeszone z wulgarno�ci.

S�owniki wcze�niejsze – Stanis�awa Szobera, Stanis�awa Skorupki, Witolda
Doroszewskiego znacznie r�ni� si� pod tym wzgl�dem od nowszych pozycji. Owszem,
jest tam wiele wyraz�w ze s�ownictwa potocznego, jednak nie mo�na stawia� znaku
r�wnania mi�dzy wyrazami i zwrotami potocznymi a wulgaryzmami. Chodzi po prostu
o to, �e wszystko powinno mie� swoje miejsce. S� przecie� odpowiednie s�owniki
wyraz�w k�opotliwych i wulgaryzm�w, gdzie si� mo�e swobodnie rozgo�ci� tego
rodzaju leksyka. Nie mo�na bowiem negowa� ani jej istnienia, ani przydatno�ci (u
wielu ludzi tak zwane „mocne s�owo” roz�adowuje napi�cie psychiczne, zdejmuje
stres). Zauwa�my te�, �e „niekonwencjonalna leksyka” bujnie rozkwita bodaj we
wszystkich j�zykach. Nie jest te�, wbrew panuj�cej powszechnie opinii, domen�
j�zyka rosyjskiego. Znawcy tej materii twierdz�, �e najbardziej wyrafinowane
przekle�stwa s� w j�zyku angielskim.

Oto kilka takich s�ownik�w polskich, w kt�rych znajduj� ca�kiem legalny
„przytu�ek” wszelkiego rodzaju przekle�stwa: S�ownik polszczyzny potocznej
(J. Anusiewicz i J. Skawi�ski), S�ownik wyraz�w k�opotliwych (M. Ba�ko i
M. Krajewska), S�ownik polskich przekle�stw i wulgaryzm�w (M.
Grochowski). S� te� s�owniki i prace naukowe, kt�re „ocalaj� od zapomnienia”
s�ownictwo z�odziei, narkoman�w. Nie jestem pewna, czy musi to wszystko by�
powielane we wszystkich s�ownikach j�zyka polskiego.

I pomy�le� tylko, �e kiedy� ods�dzano od czci i wiary ... „Sonety krymskie”
Mickiewicza nie tylko za ich zdro�ne(!) romantyczne tre�ci, ale i za j�zyk.

Krytyk literacki, poeta warszawskiego obozu klasyk�w Kajetan Ko�mian w 1827 roku
tak oto ocenia� Sonety krymskie Adama Mickiewicza: Nie wiem, co w nich mo�na
znale�� dobrego – wszystko bezecne, pod�e, brudne, ciemne; wszystko mo�e
krymskie, tureckie, tatarskie, ale nie polskie. To jest sto razy gorsze ni�
wszystkie Marcinkowskiego p�ody. Marcinkowski jest p�aski i wierszokleta
prawdziwy; Mickiewicz jest p�g��wek, wypuszczony ze szpitala szalonych, kt�ry
na przek�r dobremu smakowi i rozs�dkowi gmatwanin� s��w niepoj�tego j�zyka
niepoj�te i dzikie pomys�y baje. Marcinkowski jest tylko g�upi, Mickiewicz
szalony; Marcinkowski pisa� nie powinien, Mickiewicz my�le� nie umie;
Marcinkowski w mi�ostkach jest p�aski i ckliwy prostak, Mickiewicz brudny,
karczemny; Marcinkowskiego imaginacj� (dzisiaj powiedzieliby�my: imaginacj�
albo: wyobra�ni�) ci�k� i t�p� rozko�ysa�y w niesforno�� Dziedzille lubelskie,
Mickiewicza niesforny zapa� rozdmucha�y brudne litewskie pomywaczki;
Marcinkowski nie wie, �e jest prostakiem i nieukiem, Mickiewicz z pych� i dum�
przekonany, �e szale�stwo jest poezj�, brudy farbami, ciemno�� wiat�em,
niezrozumia�o�� doskona�o�ci�.

I pomy�le� tylko, �e trzeciorz�dny wierszokleta Jaksa Marcinkowski dzi�ki tej
„recenzji” dosta� si� do historii literatury polskiej! A i poka�cie mi dzisiaj
takiego, kt�ry potrafi si� przedrze� przez nud� Ko�mianowskich poemat�w. I w
og�le, kto dzi� o takim poecie pami�ta? Niestety, powy�szy s�d o wierszach
Mickiewicza wcale nie by� odosobniony. Franciszek Morawski, cho� przyznawa�, �e
s� w�r�d poezji Mickiewicza per�y, ale „tak s� obryzgane b�otem, i� ledwie ich
dostrzec mo�na”.

Tym „b�otem” by�y przede wszystkim prowincjonalizmy, kt�rych poeta �wiadomie
u�ywa�, o czym si� mo�emy przekona� zajrzawszy do jego rozprawy „O krytykach i
recenzentach warszawskich”: Wyznaj�, �e nie tylko nie strzeg� si�
prowincjonalizm�w, ale mo�e umy�lnie ich u�ywam (...) W balladach, pie�niach i w
og�lno�ci we wszystkich poezjach na gminnym podaniu opartych i szczeg�lny
charakter miejscowy nosz�cych wielcy poeci staro�ytni i nowocze�ni u�ywali i
u�ywaj� prowincjonalizm�w, to jest wyraz�w i wyra�e� od og�lnie przyj�tego
ksi��kowego stylu r�ni�cych si� – pisa� Mickiewicz.

Takie oto boje toczono ongi� o niewinne, najzupe�niej przyzwoite
prowincjonalizmy i regionalizmy w wierszach Mickiewicza. A przy okazji: powy�sz�
wypowied� poety niechby sobie wzi�li do serca wszyscy ci, kt�rzy tak ochoczo
doszukuj� si� „b��d�w j�zykowych” w jego wierszach.

"Wulgaryzmy- nasz styl �ycia?"

Co sk�oni�o mnie do napisania tego artyku�u? Hm... jakby to powiedzie�, na poz�r zwyk�a scenka. Oto ulic� idzie sobie dw�ch ch�opak�w, wygl�daj�cych na ok. 17 lat. Nagle jednemu si� co� przypomnia�o: "o k...na poniedzia�ek musz� przeczyta� "Lalk�" Prusa". A drugi na to:" o k... ja ju� przeczyta�em".

�mieszne? Szokuj�ce? Trudno opisa� uczucia, kt�re mn� targa�y po us�yszeniu tej rozmowy. Niestety prawda jest taka, �e wszystkim (mnie te�) zdarza si� u�ywa� podobnych s��w. Szczerze m�wi�c, przestajemy z czasem nawet rozr�nia�, czy dane s�owo mo�emy zaliczy� do wulgarnych czy te� nie i czy nadaj� si� do u�ywania w (jakimkolwiek) towarzystwie. Kiedy� przekle�stwo by�o dopuszczalne, gdy zdarzy�o si� co� z�ego, raczej nie wyra�ano si� w taki spos�b w towarzystwie dziewczyn. I to tak�e si� zmieni�o, bo dzi� wulgaryzm�w u�ywaj� zar�wno ch�opaki, jak i dziewczyny.

Niestety, mo�na spotka� si� z tym, i� coraz wi�cej m�odszych dzieci wyra�a si� w ten spos�b. Traktuj� to jako co� naturalnego, cool, cz�sto nawet nie rozumiej�c znaczenia tego s�owa. Gimnazjali�ci twierdz�, �e takie s�owa jak: k..., ch...., z... tylko wzmacniaj� ich wypowiedzi, s� pewnego rodzaju przerywnikiem, niczym z�ym. "Bo przecie� wszyscy tak m�wi�"- t�umacz� si�. Cz�sto robi� to nie�wiadomie, w z�o�ci, w ten spos�b wyra�aj�c swoje niezadowolenie. A czasem wr�cz przeciwnie - by pokaza� czego to oni nie potrafi�, �e nie boj� si� niczego i nikogo, chc� wzmocni� swoj� pozycj� w grupie.

Tak powszechne s�owa ci�ko zwalcza�. S� w�a�ciwie wsz�dzie: w piosenkach, filmach, prozie. U�ywanie wulgaryzm�w w mowie i w pi�mie nie jest co prawda b��dem j�zykowym, ale �wiadczy o lekcewa�eniu rozm�wc�w i czytelnik�w, o braku kultury. Po wulgaryzmy si�gaj� niekiedy pisarze, filmowcy, dziennikarze by uwiarygodni� charakterystyk� �rodowiskow� niekt�rych ludzi. Czasami "rzucanie mi�sem" mo�na t�umaczy� tym, �e innych s��w rozm�wca po prostu nie rozumie lub nie zna.

Czy mo�na jako� zapobiec rozprzestrzenianiu si� tego zjawiska? Hmm...Mo�na jasno powiedzie�, �e nie tolerujemy takiego s�ownictwa w naszym towarzystwie. Czy pomo�e? Nie wiem. Ale warto spr�bowa�.

Zauwa�cie, �e niezb�dne s�owa zosta�y w tym artykule wykropkowane. Dlaczego? Bo cz�owiek tak nie m�wi. A ja chc� pozosta� cz�owiekiem.

Artyku� ten, autorstwa nieznanej persony, ukrywaj�cej si� pod inicja�ami AK, ukaza� si� na stronie Gimnazjum nr 7 w Gda�sku.

�ukasz Ma�czak "Kr�tki szkic o przeklinaniu"

Intencj� poni�szego przyczynku my�lowego nie jest obra�enie lub poni�enie
kogokolwiek. Jest on tylko pr�b� wyra�enia mojej opinii o zjawisku wulgaryzacji
j�zyka, i co wi�cej samego procesu komunikacji, wyst�puj�cego dzisiaj nagminnie
oraz posiadaj�cego ca�� rzesz� zwolennik�w oraz tzw. stronnik�w utajonych,
kt�rzy s� w jeszcze wi�kszej liczbie ni� ci pierwsi, a charakteryzuj�cych si�
tym, i� oficjalnie (czytaj: teoretycznie) gani� oni powszechno�� przeklinania w
�yciu publicznym, tymczasem prywatnie i w g��bi serca w og�le nie rozumiej� i
nie akceptuj� tego, do czego "urz�dowo" si� przyznaj�.

Praca ta nie jest r�wnie� wynikiem ch�ci pokazania swojej wy�szo�ci. Problem
wulgaryzm�w inspirowa� mnie ju� od dawna, z matur� za� czy bez odpowiedzia�bym
tak samo - jakakolwiek edukacja, nie gra wi�c tutaj istotnej roli (jedyn�
zas�ug� moich studi�w i szko�y jest mo�e to, i� lepiej stawiam przecinki i
ja�niej potrafi� wyra�a� swoje my�li).

Kiedy� wracaj�c z miasta us�ysza�em, jak starsza kobieta powiedzia�a do jednego
ulicznego bywalca-pijaczka, wykrzykuj�cego co� do swoich "towarzysz�w przygody":
nie r�b z g�by cholewy. I w�a�nie to jak�e proste, ale genialne zdanie jest
dla mnie ca�ym i wystarczaj�cym meritum odnosz�cym si� do kwestii przeklinania.
Wszystko pozosta�e zawarte w tej pracy b�dzie tylko mniej lub bardziej
wyrafinowanymi wariacjami tego genialnego sformu�owania: Nie r�b z g�by cholewy.
Nie powinno to jednak umniejsza� "warto�ci wyja�niaj�cej" niniejszej pracy,
bowiem to nie ilo��, ale jako�� i ci�ar argumentu nale�y bra� pod uwag�.

Ju� jako dziecko czu�em jak�� niesmaczno�� j�zyka wulgarnego, nie potrafi�em
jednak tego uczucia uzasadni� i zracjonalizowa�. Troch� p�niej pods�ucha�em
gdzie� w telewizji, i� j�zyk nas okre�la i zarazem tworzy- stwierdzenie dosy�
abstrakcyjne, ale czas pozwoli� mi zrozumie� jego sens.

Zanim jednak do tego dosz�o, moje dzieci�ce spostrze�enia by�y nast�puj�ce:
wydawa�o mi si�, �e im bli�ej najni�szego poziomu spo�ecznego tym wi�cej b�d�
s�ysza� przekle�stw - rzeczywi�cie przys�owiowy ch�op i robotnik byli mistrzami
�onglerki wulgaryzmami. Potwierdzeniem tego by� dla mnie fakt, i� kiedy
przenios�em si� do liceum nie by�em ju� tak bombardowany przez "k" oraz "p" jak
w podstaw�wce. Nauczony tym do�wiadczeniem kierowa�em si� nadziej�, i� id�c na
uniwersytet wreszcie uwolni� si� od "posp�lstwa" i przyziemno�ci. Jakie� by�o
moje zdziwienie, kiedy stwierdzi�em, �e to w�a�nie studenci najpi�kniej w�adaj�
�acin� dla ubogich. Skoro tak "m�wi�" to widocznie zachodzi jaka� wa�na potrzeba
- usprawiedliwia�em intelektualist�w.

To by�y jednak moje pozytywne fantazje. Z biegiem czasu zobaczy�em, �e zachowuj�
si� oni jak krowy w oborze, rycz�c i wyj�c nawzajem w zupe�nie b�ahych
sytuacjach, no chocia�by:

- Marek, ale ten tekst by� p...

- P...

- K..., rzeczywi�cie

Rzeczywi�cie celem dialogu by� przekaz emocji, jednak r�nica pomi�dzy mucz�c�
ze z�o�ci krow� a cz�owiekiem jest, a przynajmniej powinna by� zasadnicza. W
powy�szym przypadku, kontrastu takiego nie wida�; rozw�cieczona ja��wka i m�ody
inteligent zlewaj� si� w jedn�, bezkszta�tn� mas�, co stanowi w moich oczach
wielk� tragedi�, bowiem jak to zas�ysza�em na wyk�adach socjologii, jednym z
fundamentalnych identyfikator�w grupy spo�ecznej jest j�zyk jakim si� ona
pos�uguje, a ja..... naprawd� nie chc� mieszka� w oborze.

Kolejn�, przeszkadzaj�c� mi w uzyskaniu chocia�by umiarkowanego spokoju ducha
spraw� jest zupe�ny brak proporcjonalno�ci zaistnia�ych sytuacji do
wypowiadanego s�owa, np. s�owo "skur..." jest dla mnie tak strasznie mocno
zabarwionym emocjonalnie wyrazem, �e kojarzy mi si� z kim� najgorszym, z
potworem, z totalnym zerem, kt�rego nie da si� opisa� w s�owach, z jakim�
bestialskim morderc�-pedofilem czy kim� podobnym. Je�li tak straszne s�owo
stosuje si� do sytuacji typu:

- Ten skur... nie da� mi zwolnienia

- A mi skur... ka�e czeka�

To przyk�ad ten �wiadczy tylko o tym, �e bardziej zas�uguj� na powy�sze
okre�lenie sami autorzy dialogu, a nie adresat tego "chorego" komunikatu. Mamy
tutaj klasyczny przyk�ad niew�a�ciwego i szkodliwego u�ywania j�zyka, w kt�rym
pojawia si� wielka nieproporcjonalno�� znaczenia s��w do sytuacji ich
wypowiadania - powtarzanych bezwiednie jak ryk g�upich kr�w, aby tylko da� upust
swoim chwilowym emocjom. I tak te� nale�y rozumie� aforyzm francuskiego Noblisty
w dziedzinie literatury Fran�oisa Mauriaca: Wulgaryzm narodzi� si� wraz ze
sztuczno�ci� uczu�.

Kto� zaraz zaoponuje twierdz�c, i� �adnie to wszystko wygl�da na papierze, ale
przecie� z�o�� jest odwiecznym wrogiem cz�owieka i czasem nie potrafimy
zapanowa� nad sob� a przekle�stwo jest najw�a�ciwsza form� wy�adowania, lepsz�
ni� chocia�by zdemolowanie mieszkania. Dosadnie ujmuje to W�adys�aw Reymont: W
z�o�ci nie wiesz, co j�zyk wych�o�ci.

Dobrze, niech i tak b�dzie. Jednak przekle�stwo przekle�stwu nie r�wne, a
Arabowie powiadaj�: utnij sobie j�zyk, zanim j�zyk utnie tobie g�ow�. Nie jestem
zwolennikiem wprowadzania eufemizm�w, tam gdzie s� one zupe�nie nie na miejscu.
B�d�my jednak uczciwi i przyznajmy, �e spos�b u�ywania wulgaryzm�w przez
wi�kszo�� z nas jest najcz�ciej bezmy�lny, prostacki, infantylny a cz�sto
naprawd� bezsensowny - prosz�, zaakceptujmy taki stan rzeczy - i dla mnie
najwi�kszym problemem budz�cym d�ugotrwa�y niesmak, nie jest sam fakt
przeklinania, ale jego jako�� oraz sytuacje, w kt�rych si� ono pojawia. Jeszcze
raz powtarzam i b�agam: nie b�d�my rycz�cymi krowami.

Kolejn� sytuacj� mog�c� spowodowa� odruch wymiotny jest zachowanie si� tzw.
humanist�w i ludzi kultury, a zw�aszcza filolog�w wydobywaj�cych z siebie tak
wy�wiechtane s�owa jak "k..", "s...", "p..." - je�li ju� musz� sobie pobluzga�,
to czy nie sta� ich na co� bardziej wyrafinowanego lub barwnego ni� ten
ch�opsko-oborowy gn�j. W moim mniemaniu kto�, kto obcuje z niezliczon� galeri�
wyra�e� w ca�ej swej rozpi�to�ci, a nie potrafi zdoby� si� na nic wi�cej ni�
plebejskie "k..." jest jak�� edukacyjna pomy�k�. Nie wspomn� tu ju� nic o
wra�liwo�ci estetycznej. To tak, jak gdyby kto� maj�cy do dyspozycji ca�y pok�j
r�nego rodzaju but�w ci�gle chodzi�by w zab�oconych roboczych kaloszach.

Bardzo dobrze zdaj� sobie spraw� z tego, �e nawyk i przyzwyczajenie s� cz�sto
silniejsze od racjonalnego postanowienia poprawy - to jednak odr�nia nas od
�wi� i bawo��w, �e potrafimy si� zmienia�, skoro widzimy, �e co� nie jest w
porz�dku - a je�li nie chcemy, to taki typ cz�owieka nazwa� nale�y typem
prostaka. Powy�sze kryterium pozwala na nadawanie tego niechlubnego miana
profesorom oraz ludziom kultury, a braniem �wi�tego przyk�adu od nobliwej
sprz�taczki czy wo�nego.

Szanowa� siebie i innych oznacza r�wnie� mie� wzgl�d na spos�b naszego
komunikowania si�. Posiadanie respektu do naszego j�zyka, kt�ry cz�stokro�
konstytuuje spos�b naszego postrzegania �wiata musi by� naszym imperatywem
moralnym. Ludwig Wittgenstein w wydanej po�miertnie ksi��ce O pewno�ci pisze:
"Filozofia jest walk� z op�taniem naszego umys�u za pomoc� �rodk�w naszego
j�zyka". Mowa jest ludzkim dziedzictwem oraz narz�dziem poznawania nas samych,
jest tak�e tworem dynamicznym, permanentnie ewoluuj�cym - nie mo�na pozwoli� na
to, aby ten proces sta� si� regresywny.

Samuel Bogumi� Linde po latach tytanicznej pracy nad stworzeniem S�ownika j�zyka
polskiego tak oto napisa� o naszym wsp�lnym dziedzictwie: "Spomi�dzy j�zyk�w
s�owia�skich niepo�lednie miejsce zajmuje j�zyk nasz polski; bo nim od wiek�w
m�wiono w kraju rozleg�ym od morza do morza, bo jego u�ywano w rz�dzeniu
pa�stwem niegdy� jednym z najpot�niejszych, nim odprawia�y si� obrady
publiczne, na zjazdach z licznych bardzo krain zebranych, nim m�wi�y stany,
panowie, kr�lowie, w naukach i �wietle nie ust�puj�cy wsp�czesnym, a w wymowie
ich przewy�szaj�cy, nim pisali znakomici prawie we wszystkich naukach i
umiej�tno�ciach mistrzowie. Rozwa�aj�c te okoliczno�ci, ju� s�dzi� wypada,
jeszcze go nie znaj�c, �e to musi by� j�zyk bogaty, bo tyle nauk, tyle wyobra�e�
obejmuj�cy, j�zyk polerowany, bo od os�b polorem s�yn�cych u�ywany, j�zyk do
udoskonalenia �atwy, bo wzros�y na wybornym gruncie S�owia�szczyzny. Atoli nie
tajmy tego przed sob�, �e podobny los spotka� j�zyk nasz, co i ziemi� nasz�, z
przyrodzenia tak �yzn�: miejscami i czasami oboje posz�o w zaniedbanie".

Pami�ta� nale�y, �e w prawach rz�dz�cych komunikacj� mi�dzyludzk�, obowi�zuj�
takie same zasady jak w innych dziedzinach �ycia spo�ecznego: albo istnieje
granica bezwzgl�dna, kt�rej przekracza� nie wolno, albo nie ma jej wcale.
Jednorazowe "obni�enie poprzeczki" doprowadzi do ci�g�ej dewaluacji jako�ci
naszego j�zyka.

Zawsze by�em za zasad� uczciwo�ci, nie rozumiem wi�c dlaczego nie przeklina si�
przy dzieciach; co jest takiego w wulgaryzmach, �e nie s� one ch�tnie u�ywane (a
wr�cz zakazane) w obecno�ci stworze� najmilszych? Co wra�liwsi czuj�, �e jedn� z
pochodnych skutk�w przekle�stw nie jest tylko wy�adowanie si�, ale te� po prostu
niszczenie wra�liwo�ci czystego i nieska�onego jeszcze "cywilizacj�" m�odego
cz�owieka.

Tak, "z�y j�zyk" zabija w istocie ludzkiej subtelno�� i delikatno��. Robi to tak
skutecznie, i� dzisiaj ma�o kto mo�e zrozumie� o co w og�le mi chodzi! A dawniej
tak nie by�o, pewne rzeczy si� czu�o. Jeszcze kilkadziesi�t lat temu napisanie
podobnej rozprawy by�oby bezu�yteczne; wystarczy�yby s�owa wspomnianej na
pocz�tku starszej kobiety: nie r�b z g�by cholewy - i ju� wszystko by�oby jasne.
Wsp�cze�nie jednak, aby m�j apel posiada� jak�kolwiek warto�� merytoryczn�
musz� odwo�ywa� si� do s��w intelektualist�w, bowiem m�dro�� naszych bab� i
dziadk�w w og�le nie jest w modzie. Powt�rz� wi�c za Witoldem Doroszewskim,
znakomitym j�zykoznawc�, jego s�ynne s�owa: "Ka�dy uczestnik �rodowiska m�wi
tymi samymi s�owami, co inni, my�lenie indywidualne jest zawsze fragmentem
procesu spo�ecznego, bo narz�dziami my�lenia s� s�owa, a te s� wsp�lne wszystkim
uczestnikom danego �rodowiska. Panowanie nad s�owami to panowanie i nad my�l�, i
nad swoim dzia�aniem, i nad stosunkami z lud�mi".

Jak�e daleko nam do biblijnego tak, tak, nie, nie. No c�, wszystko jest przed
nami, a je�li naprawd� chcemy co� zmieni� w tej kwestii, na pocz�tek musimy
ws�ucha� si� w ka�muckie przys�owie: Nie b�d�my twardsi ni� g�azy, bo nawet one
od ludzkiego p�kaj� j�zyka.

Ten artyku� ukaza� si� na �amach O�rodka Racjonalistyczno-Sceptycznego Racjonalista. Na jego publikacj� tutaj wyrazi� zgod� Mariusz Agnosiewicz.

Stop wulgaryzmom- tematy na godzin� wychowawcz�

Przedstawiam Pa�stwu propozycj� bloku temat�w dla nauczycieli na godziny
wychowawcze.

M�wienie w spos�b wulgarny nale�y do zachowa� niezgodnych z przyj�t� norm�
obyczajow�, stanowi �wiadectwo niskiego poziomu kultury, w tym r�wnie� kultury
j�zyka.

Proponuj� przeprowadzenie w ramach godzin wychowawczych cyklu lekcji
po�wi�conych kulturze j�zyka pod has�em "Jestem cz�owiekiem dobrze wychowanym -
stop wulgaryzmom".

Blok lekcji mo�e obejmowa� ni�ej przedstawione propozycje:

Przeprowadzenie w�r�d m�odzie�y ankiety maj�cej na celu zdiagnozowanie
problemu nadu�ywania wulgaryzm�w, �r�de� ich pochodzenia i przyczyn stosowania
(za�. 1). Ankiet� nale�y koniecznie podsumowa� i om�wi� z uczniami
Om�wienie i rozdanie ulotek promuj�cych kultur� j�zyka (za�. 2).
Zapoznanie uczni�w z referatem popularnonaukowym na temat wulgaryzm�w
(za�. 3).
Wykonanie metoda metaplanu, w oparciu o wcze�niejsz� klasow� dyskusj�,
plakatu podsumowuj�cego debat�, rozwi�zuj�cego problem "Wulgaryzmy w moim
j�zyku - pomagaj�, szkodz�...?" (za�. 4).

Uwaga: Ze wzgl�du na dydaktyczny charakter materia��w nie s� w nich u�yte
jakiekolwiek wulgaryzmy!

W za��czniku (stop.doc- 68 kb) znajduj� si� materia�y �r�d�owe
zwi�zane z zagadnieniem.

Niniejszy blok temat�w dla nauczycieli (do zrealizowania na godzinach wychowawczych) zosta� opracowany przez mgr Justyn� Gac�. Wersja oryginalna znajduje si� w serwisie Edukator.

Akcja w Elbl�gu

Elbl�scy policjanci ruszyli w miasto jesieni� ubieg�ego roku. Zacz�li od parku, w kt�rym przed po�udniem przesiadywali mi�o�nicy piwa. Na pierwszy ogie� poszli panowie, kt�rych opinie na temat rzeczywisto�ci skrzy�y si� j�zykowym radykalizmem: „Ch...owo jest, k...wa”, oceni� jeden. „Ja pier...l�...” refleksyjnie spuentowa� kolega. Przechodz�cy w pobli�u patrol wyceni� wyw�d ka�dego z d�entelmen�w na 50 z�. Mandat otrzyma�y te� panie, kt�re „k...wa, zdenerwowa�y si�, bo im autobus, k...wa, uciek�”, oraz dw�ch biznesmen�w, kt�rzy komentowali ostatni „ch...wy” mecz. Poucze� nie stosowano, bo o akcji „Stop wulgaryzmom” od tygodnia tr�bi�y lokalne media.

Pogl�d szefa Komendy Miejskiej Policji w Elbl�gu, m�. insp. mgr. Wac�awa Brudka o roli wulgaryzm�w w rozwoju przest�pczo�ci jest jasny. – Od brzydkiego s�owa zwykle si� zaczyna, potem jest gorsze przekle�stwo, potem uderzenie, wybita szyba, a na ko�cu napad. Albo gwa�t.

45-letni Brudek przez ostatnich 10 lat zd��y� by� komendantem w Olsztynie i Ostr�dzie. Wcze�niej zajmowa� si� przest�pstwami gospodarczymi w Jaros�awiu. I wsz�dzie, gdzie rzuci� go policyjny los, lansowa� tez� podobn� do tej, na kt�rej opar� swoje rz�dy by�y burmistrz Nowego Jorku Rudy Giuliani, tez� wielokrotnie udowodnion� przez psycholog�w. – Z�o zaczyna si� od nieszkodliwego psikni�cia sprayem po �cianie czy zniszczenia �awki w parku. Najpierw dla kawa�u, a p�niej ju� tylko dlatego, �e poprzednio nikt nie zareagowa�. To od nas zale�y, czy b�dziemy si� chowa� po piwnicach, czy b�dziemy mogli spokojnie chodzi� ulicami – przekonuje Brudek, kt�rego podw�adni nazywaj� szeryfem. Brudek wyda� im polecenie, by nie ignorowali telefon�w, w kt�rych obywatele prosz� o wylegitymowanie nastolatka rysuj�cego na �cianie s�owo na „ch”. Bo przecie� kodeksu nie mo�na traktowa� wybi�rczo. A skoro istnieje w nim artyku� 141, to kara� trzeba i ju�.

Artyku� 141 m�wi, �e „umieszczanie nieprzyzwoitych og�osze�, napis�w, rysunk�w albo u�ywanie nieprzyzwoitych s��w w miejscu publicznym podlega karze grzywny do 1500 z�otych”, a nawet karze ograniczenia wolno�ci. A wi�c spotkani w parku mi�o�nicy przekle�stw mog� m�wi� o szcz�ciu.
Gdyby tylko trafili na inspektora Brudka... Ci, kt�rzy go znaj�, m�wi�, �e jest „uci��liwie konsekwentny”. Akcj� wykorzeniania s��w na „k” i „ch” przeprowadza� metodycznie. Zanim zacz�y si� mandaty, zesp� prewencji kryminalnej nieletnich i patologii komendy miejskiej zorganizowali pogadanki z rodzicami, uczniami podstaw�wek i gimnazjalistami. – Przecie� nie ze z�o�liwo�ci wymy�lono taki przepis. Kto� m�dry ju� dawno stwierdzi�, �e nie akceptujemy tego typu zachowa�. Prawo bierze si� z ustalonych zasad i norm moralnych – ci�gnie komendant Brudek. Pocz�tkowo nikt nie wierzy�, �e jego podopieczni nie b�d� si� wstydzili interweniowa� w sprawie takich „g�upstw”. Dziennikarze „Faktu” urz�dzili wi�c prowokacj� – znale�li patrol policji i zacz�li przy nim kl��. Dostali dwa mandaty, za wulgaryzmy i za palenie papieros�w „w miejscu niewyznaczonym”.

Poczynaniami inspektora Brudka wkr�tce zafascynowa�y si� s�siaduj�ce z Elbl�giem Pas��k i Tolkmicko. Policjanci z Pas��ka wsp�pracowali z instruktorami z o�rodka kultury, miejskiego o�rodka sportu, pracownikami biblioteki i nauczycielami. Wszyscy informowali o zakazie u�ywania wulgaryzm�w w miejscach publicznych. Tutaj mandat�w by�o ma�o, za to sze�ciu rzucaj�cych mi�sem pan�w trafi�o do s�du grodzkiego. Zamiast przez miesi�c tkwi� w areszcie, musz� teraz przepracowa� 20 godzin na rzecz miasta.

Ale na tym zasi�g promieniowania idei komendanta Brudka prawdopodobnie si� nie sko�czy. Nad wprowadzeniem jej w �ycie zastanawiaj� si� teraz prezydenci Sopotu i Gda�ska. – Nie ma nic z�ego w korzystaniu z dobrych wzor�w – m�wi prezydent Sopotu Jacek Karnowski. Prezydent Gda�ska Pawe� Adamowicz przypomina, �e jego policjanci podobn� konsekwencj� wykazywali przy okazji sprzeda�y alkoholu nieletnim. – Odbierali�my koncesj� ka�demu, kto �ama� zakaz. Z wulgaryzmami te� sobie poradzimy.

Trudno jednak uwierzy�, �e wymuszanie mandatami mi�o�ci do �adnej polszczyzny zamieni elbl��an w anio��w, a ich miasto w oaz� szcz�liwo�ci i prawo�ci. Bo czy nie jest tak, �e ludzie, kt�rzy mieli w zwyczaju rzuci� mi�sem, nadal nim rzucaj�, skupiaj�c si� wy��cznie na tym, by nie robi� tego w s�siedztwie policyjnych patroli? – Je�li taka akcja ma rzeczywi�cie zmieni� co� w ludzkich g�owach, musi by� elementem wi�kszego systemu prewencyjnego – m�wi psycholog Krzysztof Sarza�a.

Jego zdaniem, je�li wymierzone w wulgaryzmy akcje polega� maj� tylko na wlepianiu mandat�w, to lepiej ich zaniecha�, bo na d�u�sz� met� naucz� ludzi tylko tego, �e przed policj� trzeba si� chowa�. Inspektor Brudek odpiera ten zarzut. Przypomina pogadanki, jakie jego policjanci prowadzili w szko�ach, wyja�nia, �e w mie�cie dzia�a program „Bezpieczny Elbl�g”, w ramach kt�rego specjalne zespo�y z urz�du miasta co miesi�c spotykaj� si� z komendantami policji i stra�y miejskiej i wsp�lnie dopracowuj� pomys�y na przyjazne miasto. Karanie za przekle�stwa te� nie wzi�o si� przecie� z urz�dniczego sufitu, idea zrodzi�a si� po tym, jak mieszka�cy przynie�li prezydentowi Elbl�ga Henrykowi S�oninie petycj� z ��daniami „wyrugowania chamstwa panuj�cego na naszych ulicach”.

Ciekawe, czy wiedzieli, ile pieni�dzy wycieknie z ich kieszeni do kasy Skarbu Pa�stwa. Tylko w pierwszym tygodniu akcji wr�czono ponad sto mandat�w. Z tygodnia na tydzie� liczba os�b nietrzymaj�cych j�zyka na wodzy by�a coraz mniejsza, chocia� od wrze�nia 2004 roku do dzisiaj ukarano prawie 2 tys. os�b. Bud�et zyska� na tym ponad 120 tys. z�. Wszystkie mandaty by�y co prawda kredytowe, ale je�li nie b�d� zap�acone, to �ci�gnie je urz�d skarbowy. Musi �ci�gn��. Bo – wiadomo – najpierw jest przekle�stwo, p�niej niep�acenie podatk�w, a potem...

Opis akcji w Elbl�gu pochodzi artyku�u "Na ulicach cichosza" z numeru 7/05 tygodnika Ozon. Podsumowanie akcji znajduje si� w newsie "Podsumowanie akcji 'Stop wulgaryzmom' w Elbl�gu".

Akcja w Orzyszu

Ka�dy z nas nieraz spotka� si� ze zjawiskiem agresji – je�eli nie osobi�cie, to przynajmniej po�rednio. Ka�dego dnia media dostarczaj� nam coraz to nowych i bardziej drastycznych informacji o tym, jak to ojciec pobi� dziecko ze skutkiem �miertelnym, jak kibice po meczu zdewastowali stadion. S�yszymy te� o agresji w szkole w relacji ucze� – ucze�, ucze� – nauczyciel. Zachowania agresywne staj� si� czym� „normalnym”, z czym obcujemy na co dzie�, niestety. I chocia� nikt z nas nie zgadza si� na taki stan rzeczy, to tak naprawd� nasze przeciwstawianie si� z�u polega na kr�tkim komentarzu po wys�uchaniu drastycznych informacji w radiu czy telewizji. Czasami te� czujemy si� bezradni wobec tego, co dzieje si� wok� nas. S� i tacy, kt�rym wydaje si�, �e problem agresji nie dotyczy nas, orzyszan, �e wszystkie te wydarzenia dziej� si� gdzie� tam, w wielkich miastach. A przecie� problem agresji jest namacalny r�wnie� w naszym mie�cie i okolicach.

Dlatego te� Gminna Komisja Rozwi�zywania Problem�w Alkoholowych w Orzyszu przy wsp�pracy z Gimnazjum im. A. Mickiewicza w Orzyszu zorganizowa�y akcj� po has�em „STOP WULGARYZMOM I AGRESJI”. Przy��czy�y si� do niej pozosta�e szko�y gminne: Szko�a Podstawowa w Orzyszu, D�br�wce i Okartowie, Liceum Og�lnokszta�c�ce w Orzyszu, Dom Kultury, parafie rzymskokatolickie, policja. Akcja zosta�a przeprowadzona w dniach od 28 listopada do 4 grudnia 2005r. i mia�a na celu propagowanie pozytywnych zachowa� .

Uroczysty apel rozpoczynaj�cy ca�e przedsi�wzi�cie odby� si� 28 listopada o godz. 9.00 w Gimnazjum im. A. Mickiewicza w Orzyszu. Obecni byli na nim przedstawiciele Urz�du Miejskiego, radni, dyrektorzy szk�, ksi�a, samorz�dy uczniowskie, przedstawiciele policji. Wszyscy otrzymali bu�ki – logo akcji – symbolizuj�ce przeciwdzia�anie b�jkom, dewastacji mienia, u�ywaniu wulgaryzm�w. Po wyst�pieniu dyrektor Gimnazjum Ewy Krupa, Przewodnicz�cego Gminnej Komisji Rozwi�zywania Problem�w Alkoholowych Zdzis�awa Bosi�skiego oraz Z-cy Komendanta Policji w Piszu m�. insp. Lucjana Dogadalskiego, samorz�dy uczniowskie przedstawi�y kr�tkie programy artystyczne zwi�zane z tematyk� akcji. Kolejne dni obfitowa�y w zaj�cia przeprowadzone w poszczeg�lnych szko�ach. Starsi uczniowie z gimnazjum i liceum odwiedzili szko�y i przedszkole propaguj�c zachowanie antyagresywne poprzez ciekawe zaj�cia: teatrzyki, scenki rodzajowe, warsztaty, rebusy, konkursy, piosenki. �wietlica przyparafialna og�osi�a konkurs na hymn o tematyce przeciwstawiaj�cej si� z�ym zachowaniom. Wszystkie szko�y r�wnie� w swoich plac�wkach przeprowadzi�y akcj�. Zosta�a ona bardzo ciep�o przyj�ta zar�wno przez uczni�w, jak i nauczycieli. Wszyscy s� zgodni, �e jest bardzo potrzebna, �e nale�y g�o�no m�wi� o tym, co nam przeszkadza, na co si� nie zgadzamy.

Uwie�czeniem dzia�a� by� marsz ulicami miasta, dnia 2 grudnia 2005r., w kt�rym wzi�li udzia� uczniowie orzyskich szk� wraz z opiekunami i pracownikami Urz�du Miejskiego w Orzyszu. Nie�li oni transparenty i bu�ki propaguj�ce pozytywne zachowania. Do marszu przy��czyli si� przechodnie, kierowcy tr�bili przyja�nie, czyli odzew spo�ecze�stwa by� pozytywny. Ale trzeba mie� �wiadomo�� tego, �e jedna akcja – i sama akcja – nie wystarczy. Mo�e by� ona jedynie pocz�tkiem przeciwdzia�ania agresji, do kt�rego w przysz�o�ci w��cz� si� nie tylko uczniowie i instytucje miejskie, ale i reszta spo�eczno�ci lokalnej.

Opis akcji "STOP WULGARYZMOM I AGRESJI" jest autorstwa Magdaleny Wysockiej i pochodzi ze strony miasta Orzysz.

Projekt ustawy o ochronie ma�oletnich przed szkodliwymi tre�ciami prezentowanymi w �rodkach masowego komunikowania

W za�o�eniu projekt ma dotyczy� wszystkich �rodk�w masowego komunikowania, w tym u�ywanych w ramach reklamy zewn�trznej. W rozdzia�ach od II do VI zosta�y zgrupowane przepisy szczeg�lne odnosz�ce si� do poszczeg�lnych medi�w: prasy, radia i telewizji, filmu, program�w komputerowych. Zakres regulacji ustawy pozostaje wi�c w styczno�ci z przepisami prawa reguluj�cymi powy�sze �rodki przekazu ustaw� z 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe [Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.], ustaw� z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji [Dz. U. z 2001 r., Nr 101, poz. 1114 ze zm.] oraz wydanym na jej podstawie rozporz�dzeniem KRRiTV z 20 listopada 2001 r. w sprawie szczeg�owych zasad kwalifikowania, rozpowszechniania i sposobu zapowiadania audycji lub innych przekaz�w, kt�re mog� zagra�a� fizycznemu, psychicznemu lub moralnemu rozwojowi niepe�noletnich [Dz. U. Nr 152, poz. 1744] oraz ustaw� z 16 lipca 1987 r. o kinematografii [Dz. U. z 2003 r., Nr 58, poz. 513]; ustaw� z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych [Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 ze zm.].

Przepisy ustawy prawo prasowe nie zawieraj� postanowie� dotycz�cych opisywania i przedstawiania w prasie tre�ci zawieraj�cych przemoc, wulgarno�� czy obsceniczno��. Przepisy tej ustawy (art. 10 ust. 1) nakazuj� dziennikarzom wykonywa� zaw�d zgodnie z zasadami wsp�ycia spo�ecznego. Zakazuj�, w kontek�cie poprawno�ci j�zyka, u�ywania wulgaryzm�w (art. 12). Przepisy te zosta�y skonstruowane tak, aby zapewni� prawdziwo�� informacji oraz ochron� wolno�ci wypowiedzi przy r�wnoczesnym poszanowaniu d�br osobistych os�b fizycznych oraz jednostek organizacyjnych. Ustawa wprowadza zakaz zamieszczania w prasie skierowanej do dzieci i m�odzie�y scen przemocy, scen wulgarnych i obscenicznych. Jest to zakaz bezwzgl�dny. Kryterium wyr�niaj�cym pras�, kt�ra nie mo�e publikowa� opis�w ani przedstawie� wymienionych scen stanowi grupa odbiorc�w, do kt�rej jest kierowana. Ustawa nie wymaga, aby dzieci i m�odzie� by�y wy��cznym odbiorc� tego rodzaju prasy. Ustalenie w praktyce, czy dana prasa jest kierowana do dzieci i m�odzie�y, nie jest trudne. Cz�� prasy wprost wskazuje t� grup� jako swoich odbiorc�w, w pozosta�ym zakresie wystarczaj�ca jest analiza podejmowanej tematyki i prezentowanych materia��w.

W prasie innej ni� skierowana do dzieci i m�odzie�y umieszczanie materia��w zawieraj�cych sceny przemocy, sceny wulgarne i obsceniczne nie jest bezwzgl�dnie zakazane. Ustawa wymaga od wydawcy oznaczenia egzemplarza czasopisma w spos�b wskazuj�cy na zawarte w nim tre�ci oraz nakazuje takie ich prezentowanie, aby zdefiniowane ustaw� sceny nie by�y publicznie prezentowane poprzez wy�o�enie na przyk�ad prasy w miejscu og�lnie dost�pnym. Mechanizmem kontroli nad rozpowszechnianiem tego rodzaju prasy jest r�wnie� proponowany zakaz jej sprzeda�y w systemie samoobs�ugowym.

Sankcj� za naruszenie norm dotycz�cych rozpowszechniania materia��w zawieraj�cych sceny przemocy, wulgarne lub obsceniczne zawartych w prasie skierowanej do dzieci i m�odzie�y jest kara grzywny. Przest�pstwo opisane w art. 28 ust. 1 ustawy jest przest�pstwem indywidualnym, obci��aj�cym redaktora � osob� zgodnie z prawem prasowym odpowiedzialn� za tre�� publikowanych materia��w prasowych.

Czyny polegaj�ce na nieoznaczeniu egzemplarzy prasy zawieraj�cej sceny przemocy, wulgarne lub obsceniczne b�d� prezentacji, albo rozpowszechniania jej egzemplarzy w spos�b sprzeczny z przepisami ustawy, stanowi� wykroczenia podlegaj�ce karze grzywny. Wykrocze� tych mog� dopu�ci� si� osoby rozpowszechniaj�ce pras� w jakiejkolwiek formie.

Jest to punkt 3 za��cznika nr 1 do Umowy Stabilizacyjnej pomi�dzy Lig� Polskich Rodzin, Prawem i Sprawiedliwo�ci� oraz Samoobron� Rzeczpospolitej Polskiej (zwanej potocznie "paktem stabilizacyjnym"), dotycz�cy ochrony ma�oletnich przed szkodliwymi tre�ciami, znajduj�cymi si� w mediach. Orygina� znajduje si� na stronie Samoobrony RP.